ISENDLALELO
Siqinisekisa 5
Sikholelwa 6
Kuqalwe 6
Kutjhejwe 6
Ngalokho samukela letjhada yabongazimbi 7
ILUNGELO LAKHO NJENGONGAZIMBI WOBULELESI 8
Ilungelo lokuphathwa ngendlela elungileko nokuhlonitjhwa kwesithunzi sakho nelungeko lokuphila ipilo yakho yangeqadi 8
Ilungelo lokunikela ilwazi 9
Ilungelo lokufumana ilwazi 10
Ilungelo lokuvikelwa 11
Ilungelo lokuliliswa 13
Ilungelo lokubuyiselwa ipahla 14
IINGHONGHOYILO
ILWAZI ELINABILEKO
AMEZWI WOKUTHOKOZA
Amezwi wokuthokoza kaNgqongqotjhe wezomThetho buLungisa nokuThuthukiswa komThethosisekelo
Lokhu kukhambisana nehlelo lesiTjhaba laMano wokuVimbela uBulelesi nomNqopho wabongazimbi mayelana nobulungiswa bobulelesi. Umnqopho omkhulu kunikela abongazimbi amandla ngokubonelela iimfuno zabo,
Itjhatha yabongazimbi kunye nomtlolo wamazinga aneleko kumathuluso aqakathekileko wokugandelela nokuhlanganisa amalungelo neembophelelo ezikhambelana nomsebenzi onikelwa abongazimbi bobulelelsi eSewula Afrika. Itjhatha yabongazimbi bobulelesi ikhambisana nokusebenza kwesigaba 234 somthetho sisekelo.
Ngiyathemba kobana ngokuzibophelela nokuzinikela kwabadlali ndima ekambisweni yobulungiswa bobulelelsi, itjhadi yabongazimnbi bobulelesi izakusiza ekuphumeleliseni imithetho esetjenziswako ngokobana kube nokufeza umsebenzi womthetho kunye nobulungiswa bube ngebabantu boke.
ISENDLALELO
UmBuso weSewula Afrika woke nabasebenzeli abathintekako ekambisweni yobulungiswa khulu khulu:
Siqinisekisa
Ukuzinikela kombuso ekufezakaliseni amagadango ahloswe etjhugulukweni elingaquntukiko kwehlelo lobulungiswa ukuvikela nokuphuhlisa amalungelo wabongazimbi ngokukhambisana neembopho zeentjhabatjhaba ngaphasi kwemitlolo yamalungelo wobuntu efana nokuBekwa kweKambiso esiSekelo yeHlangano yeenTjhabatjhaba kezomThethobuLungiswa kiboNgazimbi bobuLelesi nokuPhaliselwa amaNdla neSingezelelo sokuKhandelwa nokuPheliswa kweNturhu eqaliswe kiboMma nabaNtwana ekuziBopheleleni kwe-SADC kezoBulili neTuthuko ngo-1997;
Yokobana ngokuya kokuvikelwa kokulingana kibongazimbi nabasolwa ekambisweni yobulungiswa, kuyingcenye yesibopho sakarhulumende sokuphuhlisa ukuthabelwa ngokulingana kwawo woke amalungelo nekululeko aqinisekiswa emThethwenisisekelo; nokuthi- Ubulungiswa bamambala bungafunyanwa nayikuthi amalungelo kangazimbi newabasolwa ayatjhejwa, ayavikelwa begodu ayalinganiswa;
Kuqalwe
Umphumela omkhulu wobulelesi kibongazimbi nekghono labo lokwenzela phasi ukuthabela kwabongazimbi iinthelo zentando yenengi
Kutjhejwe
Iragelo phambili elikhulu elenziwe ukusukela ukuthoma kwentando yenengi esikhathini esiminyaka elitjhumi edlulileko, mayelana nokutjhugulula ihlelo lobulungiswa ukuqinisekisa ukufikelela ngokulingana ubulungiswa nokuphendula iinkambiso kungatjhejwa umhlobo, ubulili, amasiko, izinga neminye imihlobo yokuhlukana namkha ukuba sebujameni obungasi buhle;Lamagadango ahlukeneko sele afezakalisiwe njengehlangothi lokutjhugululwa kobulungiswa, ngombono wokobana kuqinisekiswe ukuqakatheka kwakangazimbi, kulinganiswe amalungelo wabo nalawo wabasolwa kunye nokwehlisa ukuhlunguphazwa kwesibili emagadangweni ahlukeneko wekambiso yobulungiswa;
Ngalokho samukela leTjhatha yaboNgazimbi,
Bona ibe sisekelo sokulinganisa amalungelo wabongazimbi nabasolwa kunye:
nokubeka kuhle amazinga womsebenzi angalindelwa ngungazimbi abe anikelwe abongazimbi nanyana kukunini lokha nabathintana nehlelo lobulungiswa;
nokuphelisa ukuhlunguphaza kwesibili ekambisweni yobulungiswa;
nokuqinisekisa bona abongazimbi bahlala baqakathekile ekambisweni yobulungiswa;
nokwenza ukuliliswa kwabongazimbi nayikuthi amazinga akuhlangabezwana nawo. ILUNGELO LAKHO NJENGONGAZIMBI WOBULE-LESI Nangabe ube ngungazimbi wobulelesi, lamalungelo alandelako amumethwe mthethosisekelo kunye neminye imithetho efaneleko, azakusetjenziswa ngesikhathi uthintana nomthetho wobulungiswa wobulelesi:
Ilungelo lokuphathwa ngokulungileko nokuhlonitjhwa kwesithunzi sakho nelungelo lokuphila ipilo yakho yangeqadi
Unelungelo lokobana utjhejwe msinyazana ngefanelo, nangesihle, uphathwe ngehlonipho khona kuzakugcinwa isithunzi sakho nokuphila ipilo yakho ungathikanyezwa ngiwo woke amalunga womnikeli msebenzi omunye nomunye.
Amapholisa ngesikhathi sephenyisiso, abatjhutjhisi neemphathiswa zekhotho ngesikhathi sokulungiselela nangesikhathi sekambiso yokuvela ekhotho kunye nabo boke abanikeli bemisebenzi kufanele bathathe amagadango ukuphungula ukuthikanyezwa kwakho njengongazimbi, ngokukhulumisana nawe hlangana nokhunye ngelimi lakho, begodu bakhulumele nawe ngemsitheleni nakukghonekako.
Lamagadango azakukhandela bona ungazimbi azizwe ahlukunyezwa kwesibili.
Ilungelo lokunikela ilwazi
Unelungelo lokunikela ngelwazi ngesikhathi sephenyo lobulelesi nangesikhathi nawuvela ngekhotho.
Amapholisa, umtjhutjhisi nesiphathiswa sokulungiswa kokuziphatha bazakuthatha amagadango wokuqinisekisa bonyana okhunye nokhunye ukufaka isandla ofuna ukukwenza ephenyweni, ekutjhutjhisweni, nekulalelweni kokulitjalelwa kuyalalelwa godu kuyatjhejwa lokha nakuquntwa bona kghani kuragelwe phambili nephenyo namkha nokulalelwa kokulitjalelwa yibhodo.
Lelilungelo litjho ukobana ungazibandakanya (nakutlhogekako nalokha kukghonekako) eenkambisweni zobulungiswa bobulelesi, ngokukhambela ukulalelwa kwebheyili, ukusegwa komlandu, iinkambiso zokukhutjhwa kweengwebo kunye / namkha nokulalelwa kokulitjalelwa.
Kutjho bona uzakuba nethuba lokwenza istatimende esiragela phambili emapholiseni nawubona bonyana isitatimende sakho sokuthoma asikapheleli; godu ungenza isitatimende sokutjela ikhotho ngomphumela wobulelesi.
Ukudlula lapho ungatlola isibawo usiqalise kuSihlalo weBhodo yokuLalelwa kokuLitjalelwa bona uze ekulalelweni kokulitjalelwa nokuletha umbono otlolwe phasi.
Ilungelo lokuthola ilwazi
Unelungelo lokuthola ilwazi nokwaziswa ngamalungelo wakho nokuthi ungawasebenzisa njani. Kufanele waziswe ngendima yakho emlandwini nesikhathi esifaneleko somlandu. Ungabawa ilwazi mayelana namalanga wekhotho, iimali zabofakazi namahlelo wokuvikelwa kwabofakazi.
Godu ungabawa ukwaziswa ngobujamo bomlandu, ukobana isaphulimthetho sibotjhiwe namkha njani, sabekwa umlandu, sanikelwa ibheyili, sathweswa umlandu ngokomthetho, sabonwa umlandu begodu lapho kufaneleko, sagwetjwa.
Unelungelo ingasi kuphela lokwaziswa ngamalungelo wakho, kodwana nelokuwasebenzisa.
Godu ungathola ilwazi njengehlangothi , ubawe ihlathululo ngenye nenye into ongayizwisisiko ngelimi lakho.
Ungabawa amabanga wesiqunto esithethweko ngomlandu wakho, sokutjhutjhiswa nokungatjhutjhiswa.
Godu unelungelo lokuthola imitlolo umthetho okuvumela bona ube nayo.
Ungabawa ukuthola isaziso ngeenkambiso ongazikhambela. Godu ungabawa umtjhutjhisi azise umqatjhi wakho ngeenkambiso, ezenza ungakghoni ukuya emsebenzini.
Ilungelo lokuvikelwa
Unelungelo lokungathuselwa, lokungahlukunyezwa, lokungasatjiswa, lokungafakwa ngaphasi kwegandelelo lekohlakalo, lokungavalwa ngemali, lokungakhohlakali nelokungatlhloriswa Nawungufakazi kufanele ubike ukuthusela okunjalo emapholiseni namkha kumtjhutjhisi omkhulu.
Amapholisa nawungakhambisana neemfuno ezithileko angenza isibawo sokobana ufakwe ngaphasi kwehlelo lokuvikelwa kwabofakazi.
Nayikuthi isibawo esinjalo siyaphumelela uzakubekwa ngaphasi kwehlelo lokuvikelwa kwabofakazi. Nanyana uzabe uvikelwe, ngokukghonekako, kiyo yoke imihlobo yokugandelelwa bona wenze into ethileko, isibonelo, uzakuvikelwa ekutlhorisweni nekuthuselweni.
Lokhu kuzakuqinisekisa bonyana ukuphepha kwakho njengofakazi khona kungazukucajelwa ubufakazi bakho namkha kugcine ngokobana uzitsomule ngebanga lokugandelelwa.
Ilungelo litjho bona kobunye ubujamo ikhotho ingakhandela ukuvezwa kwelinye nelinye ilwazi (kufaka ukwaziwa kwakho) namkha ingayala bona ukukhamba ikhotho kwenzelwe ngemsitheleni (kusetjenziswa ikhamera).
Ungabawa bemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha ukukwazisa nayikuthi isaphulamthetho sibalekile namkha sitjhidisiwe.
Ilungelo lokurhelejwa
Unelungelo lokubawa irhelebho nokufikelela (lapho kukghoneka khona) imisebenzi yezehlalakuhle, zepilo nerhelebho lezengqondo kunye nerhelebho lomthetho elikhambelana neendingo zakho.
Amapholisa azakurhelebha ngokukuhlathululela iinkambiso, akwazise ngamalungelo wakho begodu akudlulisele kubanikeli bemisebenzi abafaneleko.
Umphathi we-ofisi namkha i-ofisi elikhulu ekhotho lizakwenza kukghonakale ukutholakala kwakatologi.
Abatjhutjhisi bazakuqinisekisa bona amagadango afaneleko ayathathwa mayelana nemilandu ephathelene nezomseme, inturhu yangekhaya nokondliwa kwabentwana kunye nokobana imilandu ilalelwe emakhotho akhethekileko lapho kukghoneka khulu.
Boke abanikeli bemisebenzi mayelana nemisebenzi yabo banesibopho sokuthatha amagadango azwakalako wokutjheja abongazimbi abaneendingo ezikhethekileko bebabaphathe ngendlela enezwelo.
Ilungelo lokuliliswa
Unelungelo lokuliliswa ngokulahlekelwa namkha ngomonakalo wepahla owenzeke ngebanga lobulelesi obenziwe kuwe.
Ngelanga lokukhutjhwa kwesigwebo sommangalelwa ungabawa umtjhutjhisi enze umlayo wokuliliswa ekhotho ngokuya kweSigaba 297 nesama-300 somthetho weKambiso yobuLelesi, umThetho wenomboro 51 ka-1997.
Ukulilisa" kutjho inani lemali ikhotho yobulelesi eyinikela ungazimbi owonakalelweko namkha olahlekelwe yipahla, okufaka hlangana, imali ngesibanga sesenzo sobulelesi namkha sokuliswa komuntu obonwe umlandu ngokwenza umlandu.
Umtjhutjhisi uzakwazisa ngomlayo wokukulilisa kodwana umabhalana wekhotho uzakuqalana nokwenza umlayo usebenze, nokuthi ungavulela ummangalelwa umlandu wombango lokha ikhotho yobulelesi nayingakhuphi umlayo wokukulilisa kunye nalapho kungasi lula ukulinganisa ngemali umonakalo ebujameni obufana nomonakalo wezengqondo namkha ubuhlungu nokutlhaga.
Umabhalana wekhotho uzakusiza ngokobana uliliswe ngokuya komlayo okhutjwe yikhotho.
Ilungelo lokubuyiselwa ipahla yakho
Unelungelo lokubuyiselwa ipahla omukwe yona ngokungasimthetho.
Ukubuyiselwa ipahla" kutjho lapho ikhotho, ngemva kokubeka umsolwa umlandu, ilaya isaphulimthetho ukukunikela ipahla okufunyenwe bona siyithethe ngokungasimthetho kuwe khona uzakubuyela ebujameni obewukibo ngaphambi kwesenzo sobulelesi.
Umtjhutjhisi uzakwazisa bonyana ukubuyiselwa ipahla kufaka ini begodu umabhalana wekhotho uzakurhelebha ekuthini usebenzise ilungelweli.
IINGHONGHOYILO
Ukukhumbula bonyana unelungelo lokunghonghoyila, ungathintana nomnyango othileko wombuso namkha umnikeli womsebenzi nawuneenghonghoyilo mayelana nomsebenzi owuthola namkha nayikuthi amalungelo wakho awatjhejwa. Nawungakaneliswa ngendlela isinghonghoyilo sakho esitjhejwe ngayo, ungathintana godu neenhlangano ezifana nalezi:
Iphiko elizijameleko lobuNqophisi eliTjheja iiNghonghoyilo ngamaPholisa iKomitjhana yokuLingana ngokoBulili
IBandla lokuTjhutjhiswa kwesiTjhaba ama-Ofisi wamaPholisa wamaDorobha amaKhulu umKhandlu wabaSebenzi bezePilo beSewula Afrika, namkha igqwetha elikhethwa nguwe nozazibhadelela lona.
Nawufuna ilwazi elinabileko ngekambiso yokunghonghoyila, sibawa uziqalele emtlolweni wamaZinga amaNcani wemiSebenzi yaboNgazimbi bobuLelesi. Lomtlolo utholakala kwelinye nelinye i-ofisi lombuso.
Emakhotho
Emajele
Eendaweni zomPhakathi zamaPhilo
NAWUFUNA ILWAZI ELINABILEKO
Nawufuna ilwazi elinabileko mayelana nendaba enye nenye etholakala kilomtlolo, ungathintana nePhiko lobuNqophisi bezoBulili bomNyango wezobuLungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo eenomborweni ezilandelako:
INOMBORO YASIMAHLA: 0800 011 022
UKUTHOKOZA UKUFAKA ISANDLA
Itjhatha yamaLungelo waboNgazimbi yeSewula Afrika yenziwa liPhiko lobuNqophisi bezoBulili emNyangweni wobuLungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo ngokubambisana nemiNyango yezeHlalakuhle, wokuLungiswa kokuziPhatha, weFundo newezePilo, kunye neBandla lokuTjhutjhiswa kwesiTjhaba, bemiSebenzi yesiPholisa seSewula Afrika, iKomitjhana yeTjhuguluko lezomThetho eSewula Afrika, iKomitjhana yeSewula Afrika yamaLungelo wobuNtu, i-Ofisi lomVikeli womPhakathi, iPhiko elizijameleko lobuNqophisi obuTjheja iiNghonghoyilo ngamaPholisa, amalunga weKomitjhana yemiSebenzi yaboMarhastrada nobuLungiswa kunye namalunga wesiPholisa seDorhobha eliKhulu leTshwane.
UmNyango wobuLungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo uthabela khulu ukufaka isandla okwenziwe ziinhlangano okungasizo zombuso ezihlukeneko neenkhungo zefundo ephakamileko kilomtlolo.
